Wat zijn vluchtige organische stoffen?

Organische chemische materialen komen overal in het milieu voor, omdat ze essentiële bestanddelen zijn geworden in veel producten en materialen.

Vluchtige organische stoffen (VOS) zijn dampen van organische chemische verbindingen, waaronder een grote klasse van stoffen die worden gebruikt als oplosmiddelen en koolwaterstoffen. Omdat veel hiervan een laag kookpunt hebben, kunnen ze onder normale atmosferische omstandigheden binnenshuis qua temperatuur en druk verdampen, waardoor ze een vluchtige chemische stof worden.

Waarom vormen vluchtige organische stoffen een probleem?

Om te beginnen gebruiken veel productieprocessen, zoals de productie van chemicaliën, farmaceutica, of coating- of printprocessen, deze organische verbindingen als oplosmiddelen of reactieve chemicaliën. In deze gevallen verdampen of vervluchtigen ze gemakkelijk in de afvoerluchtstromen van productieprocessen en kunnen ze als vluchtige organische stoffen (VOS) in de afgevoerde lucht terechtkomen.

Bovendien komen deze VOS ook vrij bij veel afvalverwerkingsprocessen. Daarnaast kunnen dergelijke dampen binnenshuis in de lucht vrijkomen door het gebruik van producten en materialen die VOS bevatten.

Als gevolg hiervan vormen VOS een punt van zorg als luchtverontreinigende stoffen, zowel binnen als buiten, aangezien blootstelling eraan een negatieve invloed kan hebben op de menselijke gezondheid. In het bredere milieu kunnen ze onder bepaalde omstandigheden fotochemische smog veroorzaken.

Europese emissievoorschriften

De Europese Unie werkt voortdurend aan het terugdringen van vervuiling tot niveaus die de gezondheid beschermen door strengere regels op te stellen om vervuiling bij de bron aan te pakken. Concreet gaat het om een geplande herziening van de richtlijn industriële emissies (IED) en de verordening betreffende de oprichting van een portaal voor industriële emissies (IEP).

Zo heeft de EU onlangs de nieuwe Richtlijn Industriële Emissies en Emissies van de Veehouderij 2024/1785 (IED 2.0) gepubliceerd als het belangrijkste instrument voor het verminderen van emissies en het voorkomen van afvalproductie door grote industriële installaties en intensieve veehouderijen (varkens en pluimvee). Deze wijzigt Richtlijn 2010/75/EU.

IED 2.0, die op 4 augustus 2024 in werking is getreden, beoogt de impact van vervuiling op de gezondheid van mensen en het milieu te minimaliseren. Daarnaast is het gericht op het stroomlijnen van vergunningen via de nieuwe verordening voor het portaal voor industriële emissies, wat de toegang tot milieugegevens zal verbeteren.

VOC’s en actieve kool

Als het gaat om het aanpakken van VOS-emissies, is actieve kool bijzonder effectief omdat de meeste VOS organisch zijn en daarom gemakkelijk hierop worden geadsorbeerd. Tijdens dit proces hechten deze gasvormige moleculen zich aan het kooloppervlak en concentreren ze zich daar, waarbij ze zich binden in de poriën van de kool.

Actieve kool verwijdert effectief VOS uit de lucht en meestal kunnen we het recyclen via reactivatie voor hergebruik. Daarom maakt dit vermogen om actieve kool te reactiveren of te recyclen het tot een kosteneffectieve en duurzame oplossing om VOS uit de lucht te verwijderen.

Ter ondersteuning van deze aanpak is er een reeks EU-referentiedocumenten over beste beschikbare technieken (BREF’s) ontwikkeld om industriële processen en de beste beschikbare technieken voor het beheersen van vervuiling door industriële activiteiten te beschrijven. Adsorptie op actieve kool behoort tot deze best practices.

Bijvoorbeeld de ‘’Common Waste Gas Management and Treatment Systems in the Chemical Sector’’ en de ‘’Surface Treatment Using Organic Solvents including Wood and Wood Products Preservation with Chemicals’’ zijn twee van dergelijke uitgebreide beleidsreferentierapporten die het meest betrekking hebben op VOS-emissies van industriële processen.